De SAWA-aanpak – WaterLeider visie
Steeds vaker krijgen Nederlandse steden te maken met extreme regenbuien. Straten lopen onder water, riolen raken overbelast en waardevol regenwater verdwijnt ongebruikt richting de rioolwaterzuivering. Tegelijkertijd kampen we in droge periodes juist met verdroging van bomen, tuinen en bodem.
De oplossing ligt niet in één grote maatregel, maar in een slimme combinatie van maatregelen op ieder niveau. Bij WaterLeider noemen we dat vaak de SAWA-aanpak: zorgen dat water zo lang mogelijk wordt vastgehouden, benut en vertraagd afgevoerd, zodat de stad zich meer gaat gedragen als een spons.
Regenwater opvangen begint bovenaan
De eerste stap is het opvangen van hemelwater op het dak.
Veel daken voeren regenwater direct af naar de regenpijp. Daarmee gaat kostbaar zoet water verloren en ontstaat tijdens hevige buien extra druk op het riool.
Door water al op het dak tijdelijk vast te houden, wordt de piekbelasting verminderd.
Voorbeelden hiervan zijn:
- Groendaken
- Retentiedaken
- Slimdaken
Een groendak houdt een deel van het regenwater vast in het substraat en de vegetatie. Retentiedaken voegen extra opslagcapaciteit toe. Slimdaken maken gebruik van sensoren en weersverwachtingen om beschikbare opslagruimte optimaal te benutten.
Voor aanleg en advies werken veel gemeenten en bewoners samen met gespecialiseerde partijen zoals Groendak BV en EarthKweek.
Van dak naar opslag
Niet al het water hoeft direct weg. Een tweede stap is het tijdelijk opslaan van regenwater.
Dat kan op kleine schaal, bijvoorbeeld met:
- een muurregenton
- een houten regenton
- een design-regenton
WaterLeider werkt hierbij regelmatig samen met leveranciers zoals Prestige Regentonnen en De Tonnellerie.
Voor grotere hoeveelheden water zijn andere oplossingen beschikbaar:
- IBC-tanks
- waterzakken
- modulaire kunststof reservoirs
- ingegraven kunststof tanks
- betonnen regenwaterkelders
Hiermee kan honderden tot duizenden liters regenwater worden opgeslagen voordat het verder wordt gebruikt of geïnfiltreerd.
Water benutten waar mogelijk
Het mooiste regenwater is water dat daadwerkelijk wordt gebruikt.
Opgevangen regenwater kan uitstekend worden ingezet voor:
- het besproeien van de tuin
- gevelgroen
- moestuinen
- schoonmaakwerkzaamheden
Met geschikte installaties kan regenwater ook worden gebruikt voor:
- toiletspoeling
- wasmachines
Hierdoor wordt minder drinkwater verbruikt en blijft meer water beschikbaar voor periodes van droogte.
Vertraagd teruggeven aan de bodem
Wanneer opslag vol raakt of gebruik niet mogelijk is, hoeft regenwater nog steeds niet direct naar het riool.
De volgende stap binnen de SAWA-aanpak is infiltratie.
Door water langzaam terug te geven aan de bodem:
- wordt het grondwater aangevuld
- blijven bomen en planten langer gezond
- vermindert de belasting van het riool
Mogelijke voorzieningen zijn:
- grindputten
- infiltratiekratten
- wadi’s
- infiltratiegreppels
- waterdoorlatende verharding
Hierdoor kan het regenwater rustig wegzakken in plaats van in korte tijd het riool te belasten.
Let op regelgeving en techniek
Water afkoppelen en opslaan vraagt om een zorgvuldige uitvoering.
Afhankelijk van de situatie kunnen bouwkundige voorschriften, gemeentelijke regels of technische richtlijnen van toepassing zijn.
Belangrijk aandachtspunt is dat veel systemen voorzien moeten zijn van een noodoverloop of andere veilige afvoer wanneer opslagvoorzieningen volledig gevuld raken. Hierdoor wordt schade aan gebouwen, funderingen of installaties voorkomen.
Laat grotere installaties daarom altijd toetsen aan de lokale regelgeving en de geldende technische voorschriften.
Subsidies en ondersteuning
Veel gemeenten en waterschappen stimuleren klimaatadaptieve maatregelen met subsidies of stimuleringsregelingen.
Bekende voorbeelden zijn:
- het Rotterdamse programma Rotterdams WeerWoord
- het Amsterdamse programma Amsterdam Weerproof
Ook andere gemeenten en waterschappen bieden regelmatig subsidies voor:
- regentonnen
- groendaken
- afkoppelen van hemelwater
- infiltratievoorzieningen
- klimaatadaptieve tuinen
Controleer daarom altijd welke regelingen lokaal beschikbaar zijn.
Een sponsstad bouw je laag voor laag
De kracht van de SAWA-aanpak zit niet in één grote voorziening, maar in de optelsom van vele kleine maatregelen.
Een dak dat water vasthoudt.
Een regenton die water opslaat.
Een tuin die regenwater gebruikt.
Een infiltratievoorziening die overtollig water langzaam teruggeeft aan de bodem.
Wanneer bewoners, bedrijven en gemeenten dit op grote schaal toepassen, ontstaat een stad die beter bestand is tegen zowel extreme neerslag als langdurige droogte.
Dat is de essentie van sponswerking: water niet zo snel mogelijk afvoeren, maar zo lang mogelijk vasthouden, benutten en teruggeven aan de omgeving.