Blogs Tijs van Ruth

Een verzameling blogs van Tijs van Ruth, die geschreven zijn op Linkedin. Vooral opiniërend over duurzaamheid, Kafkiaans, omdenken en water. Allemaal op persoonlijke titel geschreven, behalve die over Waterdebacle. Die is in samenwerking met de redactie van Vers Beton.

Mensenrampen – laat het grondwater met rust

We maken als mens weleens een vergissing, dat is niet erg. En dat de gevolgen van die vergissing vervelend kunnen zijn, is onderdeel van het leerproces. Ik pleit in sommige gevallen wel voor een nieuwe term om die gevolgen aan te duiden: Mensenramp. Zet dit woord in op momenten als moeder #natuur geen enkel aandeel heeft in een catastrofe.

We hebben het even niet over klimaatverandering, de invloed van menselijk handelen hierop is te complex om in een blogje aan te tonen, we houden het wat dichter bij huis met een paar voorbeelden. Voorbeelden die met name in de grond plaatsvinden. Een bekend gegeven is dat graven, pompen, schaven en andere methodes om ’kostbaarheden’ uit de bodem te halen nare gevolgen heeft. Neem ze even goed door voordat we beginnen aan de volgende catastrofe: Het teveel oppompen van #grondwater.

> Gaswinning wordt aardbeving
> Uitdiepen waterwegen veroorzaakt verzilting
> Uitgraven Veen werd bodemdaling
> Meandering van rivieren inperken zorgt voor overstromingsgevaar
> Afdekken ondergrond met tegels en teer veroorzaakt uitdroging

En dan wordt nu vanuit verschillende hoeken gepleit om grondwater op te pompen. Dit #water is onderdeel van de Watercyclus. Een cyclus die bedacht is door moeder aarde en ongetwijfeld slim in elkaar zit. (De volgende blog gaat over deze fantastische uitvinding van de natuur).
Het oppompen of wegpompen zal soms nodig zijn om gebouwde omgeving veilig te houden (wie bouwt er dan ook op een moeras!). Maar ook wordt om het blauwe goud gevraagd voor andere reden. Om akkers begaanbaar te houden voor zware landbouwvoertuigen. Als #grondstof voor frisdrank en drinkwater. Of als koeling voor industrie en datacenters.

Het zal allemaal belangrijk zijn, we zullen tenslotte toch moeten eten en drinken en een beetje veilig wonen. Maar toch vraag ik me af of we niet wat zorgvuldiger naar eventuele gevolgen moeten kijken. Gevolgen die best te berekenen zijn. Alles is te berekenen, maar vooral ook in te schatten. Vooral kun je inschatten dat er een nieuwe mensenramp kan ontstaan als we weer klakkeloos iets uit de grond halen. De schatkist van Gaia is niet onuitputtelijk. Denk na bij deze nieuw geplande ondergrondse actie. Dat deze later onvoorziene gevolgen blijkt te hebben, niet voorzien of verblind door winstbejag net als bij kolen en goud. En kijk vooral ook naar alternatieven zoals andere bronnen, hergebruik en vooral minder gebruiken.

Afgelopen week liet TU Delft tijdens de Dies Natalis al de stem van Gaia horen: ”Did you even think about me?” klonk uit de speakers tussen een technische toelichting door. Denk bij elke actie groot of klein aan de schepster die ons allemaal in leven houdt: Moeder Aarde.

WaterWaarde – over het inzamelen van alles behalve wat schaars is

We zamelen veel in, voor sommige reststromen is zelfs een gemeentelijke voorziening. Papier en GFT gaan in de kliko. Of je groente-, fruit- en tuinafval krijgt een bestemming in je compostbak. Glas en kleren in de verzamelbakken op straat. Speelgoed en meubels gaan naar de kringloop of op marktplaats. Batterijen houden we apart en leveren ze netjes in. Statiegeldflessen ook natuurlijk, want daar zit een verliesmodel aan als je het niet inlevert. Sinds kort gelukkig ook de blikjes en we zullen met Statieheld ook die inzameling koppelen aan bewustwording over zwerfvuil. Lekker bezig met zijn allen! Of… vergeten we een reststroom?

Als sneeuw voor de zon
We hebben er geen erg in, maar er gaan heel veel liters water verloren. Dat komt omdat onze huizen en steden erop ingericht zijn dat gebruikt water afgevoerd wordt naar het riool. Al het gebruikt water met uitzondering van toiletspoeling noem je grijs water. Wat er overblijft na het douchen, uit de vaatwasser en van het spoelen van de groente. Alles gaat keurig via afvoerbuizen naar het riool. En dat terwijl het nog super bruikbaar is. Er zjin al goede systemen die grijs water filteren tot drinkwaterkwaliteit, maar die zijn nog geen gemeengoed in het huishouden. Hopelijk wordt het de standaard. Tot die tijd kunnen we al wel wat doen in de categorie alle beetjes helpen. Met de TonTuin.

Gek, dat het papier inzamelen al sinds mijn vroege jeugd een ingeburgerd ding is waar we zonder erbij na te denken enorme impact maken. En dat nu in tijden van toenemende vervuiling van pfas en andere chemische rommel. Bij daling grondwaterstanden en verzilting we het bewaren niet in onze dagelijkse routine inbedden. Terwijl het steeds schaarser wordende zoet water als sneeuw voor de zon verdwijnt, waarbij we zelf de zon zijn.

Buurtwaterpunt
De laatste tijd leveren we met WaterLeider veel aan mensen die wel een waterbuffer willen, maar op een plek waar geen regenpijp zit. Dan wordt de waterbergende oplossing de TonTuin. Hierbij komt regenwater in het plantdeel en via een filtervlies zakt het naar beneden. Een principe dat ook al werd toegepast bij Natte Krat. Dan heb je dus veel minder wateraanvoer dan wanneer je aan een pijp koppelt die van 15m2 dakoppervlak komt.
Het leuke is nu dat mensen de TonTuin gebruiken om restjes water in te doen. Ik kwam op het idee omdat een bewoner een peuterbadje leegde in de waterbergende plantenbak en binnen een week zat ie vol met 200 liter. En nu promoot ik het verhaal tijdens het afleveren en vraag mensen anderen ook mee te doen en zo met je straat of buurt de ton te vullen. Dat gaat sneller dan je denkt!

Doe je het ook bij je eigen ton, samen met je buren? Dan kunnen we grijs water gaan hergebruiken, drinkwater besparen en zijn we in tijden van droogte niet afhankelijk van regenwater!

Ik ben eigenlijk wel benieuwd hoeveel liter je opvangt per persoon in een woonhuis, op een buurtplein of op een terras waar de obers alle restjes bronwater in mikken. Zowel plat als bruis. Ik voel een proef opkomen. Citizen Science? Sociaal experiment? Social design? Public Space Intervention? Whatever hoe je het noemt. Ik ga het gewoon testen en wie zin heeft doet mee.


Oh ja en de kracht van herhaling: Er valt veel water te winnen. als je je houdt aan het circulaire principe 1) verzamelen 2) bewaren 3) (her)gebruiken.

Waterdebacle – botsende regelgeving belemmeren off grid tiny house

Verscheen ook in Vers Beton

Een groep tiny house-bewoners in het Zuiderpark maakte met de gemeente de afspraak om compleet off grid te wonen. Maar (botsende) regelgeving laat dat nu in de praktijk stuklopen, ziet Tijs van Ruth. 

Een groep Rotterdamse tiny house-bewoners die ik al een tijdje bezoek, bevindt zich in een bijzondere situatie. De wil om compleet onafhankelijk van voorzieningen te gaan leven, ofwel off grid, is er. Zowel bij de mensen van deze woongroep De Kleine Burg als bij de overheden en instanties. Alle intenties en de medewerking zijn goed, maar toch loopt het spaak op regelgeving. Als een schip dat niet kan vertrekken omdat die vastzit aan zijn eigen uitgegooide anker. Laten we voorop stellen dat het niemands schuld is. Hooguit die van het kapitaal, of het systeem, of stapelbeleid. Maar voor de oplossing zou er toch minstens een iemand moeten zijn? 

Waterdebacle

Ik kwam voor het eerst in aanraking met de bewoners omdat ze via een budget van Opzoomer Mee een wadi wilden aanleggen. Daar aangekomen werd ik al snel enthousiast van hun aanpak. Bewoners die zo in afstemming met elkaar én in harmonie met de ecologie wonen, werken en leven. Bewust zuinig, niet om de poen, maar om het doen. Zo is er een gezamenlijke batterij voor de energie in combinatie met een laag stroomverbruik. Groen, veel groen voor eetbare planten en voor de biodiversiteit. Een deelauto en fietsen. En verder inventieve en creatieve eigen bouwwerken. Mooi. Idyllisch en dan ook nog serieuze aandacht voor waterbeheer, daar ga ik natuurlijk op aan. 


De grond waarop de woongroep hun tiny houses bouwt is gehuurd van de gemeente Rotterdam. Dit kon voor een lagere prijs omdat het een pilot is en de gemeente ook graag wil weten wat de mogelijkheden zijn van tiny houses in de praktijk. De Kleine Burg in het Zuiderpark is dus een soort gezamenlijk experiment. 

Deze bewoners willen net als de rest spaarzaam en bewust omgaan met water. Ze hebben een paar buffers voor hemelwater, een kanaaltjessysteem om bij teveel aan water de voeten droog te houden, en uiteraard composttoiletten. En een riool, een tijdelijk riool. En daar wordt het ingewikkeld…


De bewoners hebben, in samenwerking met een bedrijf op hun gehuurde grond, een tijdelijke rioolvoorziening aangelegd voor water uit de toiletten. Door de composttoiletten gaat er geen ontlasting naar het riool. Alleen urine blijft over om af te voeren. Het  water van de keuken, wasmachine en douche  wordt hergebruikt en regenwater wordt ofwel benut voor huishoudelijk gebruik, of teruggegeven aan de bodem. Helemaal conform het overheidsbeleid waarbij zorg voor waterhuishouding en een gezonde bodem sturend zijn voor keuzes bij nieuwbouw. 

De bewoners willen het liefst de urine zuiveren via een helofytenfilter, een bewezen techniek op natuurlijke basis. De gemeente heeft zelf nog meegewerkt aan een haalbaarheidsonderzoek en technische tekening om zo een zuiverende vijver op te zetten en het gat ervoor is alvast gegraven. Op één bewoner na worden er geen medicijnen gebruikt, dus je kan het zuivere urine noemen. Geschikt om zelf te filteren en daarna te lozen op oppervlaktewater of in de bodem. Maar nu blijkt dat dat niet kan, omdat de regelgeving van Waterschap Hollandse Delta het niet toelaat. Logisch, we moeten natuurlijk voorkomen dat we teruggaan naar een stelsel van een open riool. 

Maar hier ontstaat het probleem, nu de gemeente Rotterdam door een toevoeging aan het huurcontract laat weten dat het tijdelijke riool weg moet voor 6 mei 2024, omdat vooraf afgesproken was dat alles off grid zou zijn. Als zelf zuiveren niet toegestaan is, dan kan die urine als enige nog opgeslagen worden. Dan zitten de bewoners in hun eigen zeik. Als we terug in de tijd gaan, kon het in kruiken bewaard worden voor de Tilburgse textielindustrie om de wol te bleken. Dat was nog eens circulair. Maar we leven in het nu, voorbereidend naar de toekomst. En dat resulteert hier dus in een patstelling wat betreft waterbeheer. 

Met alle goede wil van de afzonderlijke betrokkenen gaat het toch mis: op regelgeving tussen gemeente, waterschap en bewoners. De wetgeving en afspraken tussen Waterschap Hollandse Delta en Gemeente Rotterdam zouden door beide partijen aangepast moeten worden, en dat duurt lang. 

Ondertussen zit de woongroep binnenkort zonder rioolafvoer en zouden ze bijvoorbeeld een chemische sceptic tank moeten nemen. Dan kan offgrid en ecologisch dus niet samen. Dus, gezocht: iemand die de partijen op een lijn kan krijgen om de regelgeving aan te passen, en deze pilot te laten slagen!

Recht op drinkwater – ook bij Mac Donalds

Functie bemoeial

Deze zaterdag in Mac Donalds Zwolle Noord. Er stond een oudere dame voor me die de medewerkster om een glas water vroeg. Bij haar koffie. Om haar medicijnen te kunnen nemen. Ze kwam er elke zaterdag.

Het antwoord was “nee mevrouw, daar kunnen we niet aan beginnen”.

Ik onderbrak het gesprek en zei (deze keer rustig, want was een paar dagen ervoor al tegen een boekhouder uit mijn stekker gegaan): “geef deze mevrouw water, ik denk bij wet verplicht en anders in ieder geval volgens moreel kompas.” Daarop kreeg ik te horen om me er niet mee te bemoeien. En dat was de trigger om juist meer te bemoeien. Dit gaat over menselijkheid, over handelen op gevoel en er moet iets rechtzetten

Als iemand om water vraagt, dan geef je dat. Daar hoef je niet over na te denken. Nogmaals kreeg ik te horen: “Meneer, u bent een bemoeial.” Ik zeg: “Nee, ik ben een klant en ik koop een flesje spa blauw van je en geef die aan deze dame die er haar medicijnen mee in wilt nemen.” Dat werkte, want liever gaf ze het flesje aan de dame dan hem aan mij te verkopen. Een glas water uit de kraan was toch goedkoper (en milieuvriendelijker) geweest.

De vrouw kon weer lachen, de verkoopster niet. Ik kreeg naast mijn bestelling ice tea. Niet besteld, maar blijkbaar wel afgerekend. Daar schaamde zich daar dan weer wel voor. “Sorry meid, maar teveel betaald voelt beter dan te weinig geven.” dacht ik, maar zei het niet en vroeg om het geld aan de dame te geven. Een andere medewerker zei dat het niet de bedoeling was om iedereen gratis drinkwater te geven. Ik vond het een uitstekend idee om het juist wel te doen. Bijvoorbeeld in elke Mac.

Ik was dus een bemoeial. Eerst verbolgen, later trots! En verhelderend. Want dat is wat we doen met alle andere WaterLeiders: Bemoeien. Overal gevraagd en vooral ongevraagd advies geven.

Trots op Almin met zijn douches voor dak- en thuislozen, Laura die het versteende Haarlem vergroend. Elsbeth die zorgde voor 1400 regentonnen in Rotterdam. Na oude nu nieuwe Emma. En de tonnenmannen: Bouzian, Inaho,Thomas en Thijs. Plus de mensen die in eigen stad/regio WaterLeideren: Jenifer (Zwolle en het hoge noorden) Miriam en Maaike (Utrecht) en hopelijk binnenkort Sonja (Amsterdam), Joost en Natacha (Schiedam). Heerlijke bemoeials zijn jullie. Blijf het doen, als het ooit een beroep wordt ben je senior.

Wat we daar deden? Een gezin waar we via via mee in contact kwamen kon niet meer voor een hondje zorgen en die ging ik daar ophalen. Het beest woont nu bij ons gezin met nog een herplaats teckel.

En die mac? Shit ik kom er nooit vanwege hun hyperkapitalistische bedrijfsvoering. Kom ik er eens, gelijk gedoe. En dat voor een kartonnen hamburger en koffie kwaliteitje k. De winst is een nieuwe geuzennaam: Bemoeial. Dank je wel meisje van de mac!

Lessen uit het verleden – hebben we nu nog niks geleerd?!

Soms wordt het me teveel en wordt ik moedeloos van alle energie die mijn vrouw en ik steken in het steeds duurzamere en sociale leven dat we willen leiden. Waarom? Omdat waarschuwingen en acties uit het verleden gewoon niets lijken uit te halen en een meerderheid niet ziet dat we nu onze eigen ondergang in de toekomst veroorzaken.

Waarschuwingen uit het verleden

’30 Donderdag keek ik een documentaire over Viktor Schauberger een fascinerende ziener en geniaal innovator van watertoepassingen. Hij waarschuwde in de jaren dertig voor de versnelde ontbossing in Ooostenrijk en de gevolgen voor het ecosysteem, erosie en grondverschuiving was het gevolg (en niet alleen daar). Vandaag zien we het Amazonewoud genadeloos verkleinen door hebzucht.

’70 De club van Rome legde vrij duidelijk uit dat de aarde een beperkte capaciteit heeft en dat we niet meer moeten nemen dan noodzakelijk is. In de straat waar ik als kind opgroeide zaten alle buren op een lijn. We gingen met zijn allen naar Dodewaard om te demonstreren tegen kernenergie, met de buurman plantten we illegaal jonge bomen in de straat en biologisch decembrood bakken deden we samen. Dat was mijn wereld en zonder tv thuis kende ik de andere kant van de samenleving niet. Pas toen ik ouder werd leerde ik commercie en kapitalisme kennen en zag de negatieve gevolgen. Vandaag de dag staan mensen in de rij om onnodige meuk te kopen bij Action en Primark. Voor buurtbewoners is het normaal om alles met de auto te doen en zie ik plastic tassen vol aanbiedingen van kruidvat de huizen binnengaan en de kinderen weer naar buiten met per stuk verpakte snoep en chips.

’80 Iets later, de jaren tachtig was een tijd van actiegerichtheid. Vooral vanuit de punkscene en kraakbeweging kwamen mooie initiatieven. Er ontstonden zelfvoorzienende plekken, woongroepen en gemeenschappen waarbij hergebruik standaard was, sociale en humane omgang met elkaar geen wet was, maar wel een standaard. Een soort moderne versie van Frederik van Eeden’s “land van Walden” (waar een oudoom van mijn moeder hielp met de boekhouding). Prachtige voorbeelden als basis voor een ecovriendelijke toekomst. Maar vandaag de dag kiezen we bij voorkeur voor grote vrijstaande grote huizen vol luxe en ruimte met versteende opritten voor twee auto’s. Het eten laten we bezorgen door Albert Heijn die Hollandse sperciebonen uit Afrika laat komen. Alleen maar om het lege gevoel van binnen te vullen met betaalbare luxe als een opblaasbubbelbad, een buitenkeuken, een mini bioscoop en een sauna in de schuur.

Doorzetten

Mijn vrouw vrouw leidt het leven wat ze wil en doet het vooral voor zichzelf en het gezin op deze manier. “Dit is het” zegt ze dan “We moeten er zelf iets van maken.” Ik kan me er niet bij neerleggen en voel me zwak omdat ik niet aangesloten ben bij Extinction Rebellion -degenen die nu de waarchuwingen uitdelen- of dat ik niet bezig ben ’s nachts de benzineslangen van Shell door te knippen of Zestienhoven of de snelweg blokkeer. Dat doen we niet, want een vader in de gevangenis is weer geen goed voorbeeld voor de kinderen… En beter laten we zien hoe het wel kan, in plaats van af te geven wat anderen verkeerd doen. Dus dan onderneem ik nu maar actie in het klein en braaf door het opzetten van https://waterleider.nl met projecten als Natte Krat en WaterStroom en hoop zo meer mensen te motiveren. Doe je mee? Help je mee de verduurzaming te versnellen? Bijvoorbeeld door anderen te motiveren en actie te blijven ondernemen?

Het ton effect – De regenton als aanleiding, niet als oplossing

Een regenton is een druppel op een gloeiende plaat als je klimaatadaptatie en verduurzaming als geheel bekijkt. Toch is deze -terug van weggeweest- toepassing razend populair. Zelf was ik sceptisch o.a. over het uitdelen van gratis tonnen. Nadat Johan Verlinde (Rotterdams Weerwoord) zei dat een dit de aanzet is om meer maatregelen te nemen, kijk ik met andere ogen.

Bij een ton adviseer ik ook afkoppelen en veel mensen kenden het niet, maar reageren positief. De wederopstanding van de ton is in mijn werk niet meer weg te denken. Dit jaat is er echt een explosie van vraag naar tonnetjes en er moeten mensen bij om de aanvragen te verwerken. Hier zijn twee dingen aan de hand:

– Als specialist moet je niet verwachten dat een particulier die aan het begin van een bewustzijnsveranderingtraject zit gelijk voor een co2 neutrale en biodiversiteitsbevorderende totaaloplossing in de tuin gaat. Alle gedragsverandering is pure winst.

– Dit is dezelfde categorie als een bijenhotel, of bloemen zaaien. Mensen willen iets doen. Dit is een eenvoudige oplossing waarmee je het milieu helpt. “Ik ben blij dat ik zo mijn steentje kan bijdragen” principe.Dus ik ga door met het streven naar oplossingen met impact, parkeer mijn ongeduld en geniet ondertussen van een veranderend besef bij steeds meer mensen!

Milieuproblematiek – De kern kwijt, de eerste van de Blogs Tijs van Ruth

Massaal verdooft op zoek naar oplossingen die het probleem versterken.

Van alle duurzame oplossingen, tips en adviezen zie je weinig wat je kan doen om de oorzaak van milieuvervuiling aan te pakken: Nieuwe spullen. Veroorzaakt door de drang om te consumeren, gevoed door producenten. Dat ogenschijnlijke fijne gevoel van nieuw, luxe en exclusief, dat laat ons continu verlangen om aan te schaffen. Er is genoeg voor iedereen. Alle spullen die nieuw gemaakt worden, kosten grondstoffen, energie en transport.

Ik zie het met lede ogen aan: verduurzaming in de bouw met isolatie, warmtepompen, wtw, triple glas en pir. Goedbedoelde oplossingen, maar leidt toch tot weer productie van spullen om de cv ketel te vervangen, beugels voor zonnepanelen te maken en glaswol te kopen.

Hetzelfde geldt voor consumptie: herbruikbare zakjes kopen, wasbare luiers of vleesvervangers. Ook hier, goede bedoelingen. Maar wel nieuwe aanschaf.

En wat te denken van je benzinewagen inruilen voor een elektrische, zodat je geld bespaart en toch nog kan blijven rijden. Ook deze auto is nieuw (elektrische occasions zijn er niet veel) en de stroom ervoor is opgewekt.

Zet je overwegingen om in een vraag. Waarom een auto? Voor je werk, zoek een baan dichterbij. Voor vakantie? Boek eens een huisje in de Brabantse bossen. Waarom een groot huis? Om een luxe gevoel te hebben? Wordt je daar echt blij van? Je kan toch ook kleiner gaan wonen, dan heb je minder m3 te verwarmen of gewoon de kachel niet aan. Wat is er mis met een single used plastic zakje als je die vaker gaat gebruiken? Heb ik spullen wel echt nodig of lijkt het alsof ik iets graag wil? Parkeer je aankoopwens voor een maand en stel jezelf opnieuw de vraag. En als je het toch wilt, kan je het ruilen of vragen aan een ander?

De mindset van iets moeten aanschaffen, daar gaat het mis. En hoe minder je wil, hoe lager je maandlast, hoe minder je waarde hecht aan geld en spullen. Dat leidt uiteindelijk tot echte oplossingen voor de milieuproblemen. Hou je geld over? Geef het terug aan de natuur en koop een boom of een stuk grond. Benieuwd wat voor gevoel dat geeft.

Februari zonder ferrari